TÔN GIÁO VÀ LIỆU PHÁP TÂM LÝ TRONG CÔNG TÁC CAI NGHIỆN MA TÚY

Gửi lúc 11:04 | 15/06/2021

Theo báo cáo của Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), hiện trên thế giới hiện có khoảng 275 triệu người sử dụng ma túy và trên 50% người nghiện có độ tuổi dưới 30 tuổi. Báo cáo của Bộ Công an, tại Việt Nam, năm 2019 có tới 235 nghìn người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý. Cùng với quá trình đấu tranh, ngăn chặn vấn nạn này, nhiều phương pháp, nhiều tổ chức cai nghiện được hình thành và góp phần không nhỏ cho hoạt động phòng, chống ma túy nói chung.

 

Trên thế giới đã có rất nhiều phương pháp cai nghiện ma túy bao gồm: nhóm phương pháp cai nghiện có dùng thuốc và nhóm phương pháp cai nghiện không sử dụng thuốc. Phương pháp không dùng thuốc có thể kể đến như phương pháp sử dụng các liệu pháp tâm lý để giúp người nghiện ma túy phục hồi; phương pháp vận dụng niềm tin tôn giáo để phục sinh người nghiện ma túy, đưa họ trở lại với cuộc sống. Hiện nay, tại Việt Nam một số tôn giáo lớn như Thiên Chúa giáo, Phật giáo, … cũng đã, đang tham gia tích cực vào hoạt động cai nghiện ma túy và đạt được những hiệu quả nhất định.

 

Cơ sở khoa học của phương pháp cai nghiện bằng tôn giáo/tâm lý

 

Cai nghiện bằng niềm tin tôn giáo, cầu nguyện, giảng đạo, đọc kinh, giảng pháp được thực hiện dựa cơ chế trên tác động của ngôn ngữ đối với não bộ của người nghiện ma túy. Bác sĩ Benson, qua kết quả của các cuộc nghiên cứu khoa học của nhiều đồng nghiệp, đã đề cập và nhắc lại nguyên tắc chữa bệnh theo niềm tin có ba yếu tố cần thiết:

(1) Niềm tin của người bệnh hay người muốn được chữa trị vào khả năng của người chữa trị như: Bác sĩ tây y/đông y, Chúa/Phật, giáo sĩ, tu sĩ, thiền sư, cha xứ;…

(2) Niềm tin của bác sĩ hay người phụ trách chữa trị vào khả năng hay phương pháp chữa trị của mình;

(3) Sự tương quan tích cực và tin tưởng giữa người muốn được chữa trị và người chữa trị

 

Khi ba yếu tố trên càng nhiều thì người bệnh càng có khả năng lành bệnh vì trong cơ thể sẽ làm phát sinh những chất hóa học tốt, thuận lợi cho sự chữa trị bệnh tật và gia tăng sức khỏe như chất nitric oxide (nitơ ôxít - NO) cùng các chất dẫn truyền thần kinh khác. Để làm cho điều đó xảy ra, một diễn tiến các việc cần phải làm là thực hành lời cầu nguyện nhiều lần theo niềm tin của mình, thực hành các hoạt động lặp đi lặp lại đều đều như đi bộ hay lặp lại lời niệm phật, đọc kinh cầu nguyện nhiều lần. Khi một người thực hành những điều trên thì thân tâm họ được thư giãn.

 

Đọc kinh hay cầu nguyện sẽ giúp trạng thái thư giãn xuất hiện, làm cho cơ thể con người tiết ra chất NO và khi chất NO tăng lên trong cơ thể sẽ kích thích, tạo “đà” cho các thần kinh dẫn truyền Endorphines và Dopamine xuất hiện. Endorphines làm phát sinh ra những cảm giác an vui, lành mạnh còn Dopamine giúp tăng cảm xúc tích cực, hạnh phúc cũng như năng lực động viên, kích thích hoạt động, có tác dụng làm giảm một số bệnh tật hay vấn đề cai nghiện ma túy cho người nghiện.

 

Quá trình lệ thuộc vào ma túy diễn ra khi người đó lặp đi lặp lại hành vi sử dụng một hay nhiều loại ma túy khác nhau; dẫn đến tình trạng hệ thống chức năng của não bộ của họ bị tác động, thay đổi và phá hủy. Quá trình sản xuất chất dẫn truyền thần kinh bị lệ thuộc vào việc người nghiện có dung nạp ma túy vào cơ thể hay không. Khi đói ma túy, họ cảm thấy mệt mỏi khó chịu cả thể chất và tâm lý. Do vậy, quá trình cai nghiện ma túy, giúp người nghiện thoát khỏi sự lệ thuộc vào ma túy chính là hỗ trợ bằng thuốc, bằng niềm tin tôn giáo, bằng liệu pháp thư giãn của tâm lý học, … giúp người nghiện đạt được cân bằng cơ thể và phục hồi chức năng tự điều chỉnh, tự sản xuất ra chất dẫn truyền thần kinh trên não bộ. Và việc đọc kinh, cầu nguyện, nghe giảng đạo, giảng giáo lý, giảng pháp cũng chính là quá trình giúp não bộ và cơ thể người nghiện phục hồi chức năng, tự điều chỉnh được hành vi và thay đổi thói quen tiêu cực (là sử dụng ma túy) sang thói quen tích cực là không sử dụng ma túy vẫn đạt được những trạng thái hưng phấn, thoải mái, dễ chịu và hạnh phúc.

 

Cơ thể con người chúng ta có khả năng phòng, chống rất nhiều bệnh tật. Chúng ta gia tăng việc tự cảm nhận niềm vui và sự lành mạnh, các hội chứng bệnh thân thể hay tinh thần do căng thẳng làm phát sinh sẽ giảm đi nhanh chóng hay hoàn toàn hết hẳn. Những điều trên tiếp tục xuất hiện trong tiến trình thực hành sự thư giãn và trạng thái tốt đẹp này sẽ càng ngày càng gia tăng mức độ tốt đẹp khi chúng ta tiếp tục thực hành làm phát sinh thư giãn bằng việc lặp đi lặp lại một hoạt động/hành động nào đó như: Cầu nguyện, tụng kinh/niệm Phật ….

 

Thiên Chúa giáo với công tác cai nghiện ma túy

 

“Thiên chúa có thể làm được những điều mà thế gian nghĩ rằng không thể làm được”. Thiên chúa toàn năng có thể cứu vớt các con chiên thoát khỏi bể khổ. Đây là Xác tín gây dựng lòng tin, giúp người nghiện ma túy có hi vọng được giải thoát khỏi sự lệ thuộc về thể xác và tâm hồn vào ma túy. Người nghiện ma túy theo quan điểm của Thiên chúa giáo là những người bất hạnh, khổ đau, là người con hoang đàng của Chúa đang rất cần được yêu thương, tha thứ, nâng đỡ để trở về với cuộc sống hạnh phúc, làm con cái Cha trên trời. 

 

Giáo Hội Thiên Chúa giáo luôn đặt niềm tin song hành với chương trình giáo dục nhằm phục hồi nhân phẩm người nghiện ma túy; Để giúp người nghiện có cơ hội “trở về” làm lại cuộc đời, ngoài những trung tâm cai nghiện, nhiều giáo xứ và một số tu sĩ cũng đã lập ra những trung tâm giúp cai nghiện ma túy dựa vào đức tin. Phương pháp cai nghiện này nhằm giúp đưa người nghiện đến với Chúa Giêsu qua cầu nguyện, vì tin rằng chính Ngài là Đấng giải cứu người nghiện thoát ra khỏi sự ràng buộc của ma túy.

 

Ngoài cầu nguyện thì còn có các hoạt động công việc chăn nuôi, trồng trọt. Lao động chân tay giúp các bạn trẻ ở đây nhận thức được mình vẫn còn hữu ích cho cộng đoàn và xã hội. Hơn nữa các sư huynh muốn giúp các bạn trẻ phải quay về được với thực tế, phải yêu thực tế và phải chấp nhận quá khứ của mình, không được trốn tránh hay phủ nhận con người của mình ngày trước. Họ phải cảm thấy mình còn hữu ích và nhất là được yêu thương, chấp nhận con người của mình và những gì mình đã làm. Các bạn trẻ ở đây còn được giáo dục về đức tin để họ biết tin vào chính họ, tin vào các sư huynh, tin vào Giáo hội, tin vào Thiên Chúa và tin vào những người giúp họ thoát khỏi con đường cùng, để sau khi được chữa lành, họ có bổn phận giúp đỡ lại những người khác để tất cả đều được chữa lành.

 

Ảnh minh họa (nguồn: Internet)

 

Thiên chúa giáo đã thành lập mô hình cai nghiện “Gia đình Phục Sinh” từ 2004, đến nay đã giúp đỡ, hỗ trợ cai nghiện thành công cho rất nhiều người nghiện ma túy. Thiên chúa giáo đã thay đổi cách nhìn và quan điểm điều trị cai nghiện ma túy cho người nghiện ma túy:

Tôn trọng và yêu mến người nghiện coi họ là bệnh nhân hơn là phạm nhân;

Người nghiện cũng là người dễ bị tổn thương cần được chăm sóc và phục vụ;

Người nghiện cần một sức mạnh thiêng liêng từ Thượng đế và niềm xác tin mãnh liệt vào quyền năng của Đấng Tối Cao, quyền lực trên ma quỷ mới có thể chữa lành bệnh nhân;

Người nghiện ma túy cần có người đồng hành, nâng đỡ, những người này phải kiên trì, nhẫn nại với họ. Dùng tình thương giúp đỡ, động viên, đồng thời sát sao, hỗ trợ, đồng hành với người nghiện trước những biểu hiện tiêu cực;

Kết hợp giữa lao động và cầu nguyện, giáo dục giá trị - kỹ năng sống để phục hồi và điều chỉnh nhận thức, hành vi;

Tạo bầu không khí, môi trường ấm áp, bao dung, nâng đỡ giúp người nghiện tự tin và phát triển;

Có những biện pháp quản lý, hỗ trợ từ gia đình;

Kiểm tra sàng lọc định kỳ hoặc đột xuất khi có dấu hiệu nghi vấn;

 

Phật giáo với công tác cai nghiện ma túy

 

Quan niệm của Phật giáo cũng như Khổng giáo và giáo lí của nhiều tôn giáo khác đều đề cập đến nhiều khía cạnh tâm lý con người. Mặc dù đó là “tâm lý học kinh nghiệm” nhưng những tổng kết, khái quát có giá trị sâu sắc đã thấm vào suy nghĩ tình cảm của các tầng lớp xã hội bởi Phật giáo rất phổ cập trong đời sống nhân dân ta. Do vậy, trong phạm vi bài viết này có đề cập đến quan niệm của đạo Phật về tâm lý người. Tài liệu về Phật học thì quá nhiều, xin tóm lược một số điều sơ đẳng, cốt yếu sau đây.

 

Về bản chất tâm lý, con người bình đẳng với muôn loài sinh vật - giới hữu tính vì cùng có thần thức: biết cảm thụ, ăn uống, tồn tại, sợ hãi, đau đớn…Vì thế người không nên sát sinh. Loài người hơn muôn loài vì có trí tuệ nên có thể tiếp cận chân lí, đạt đến chính trí, chính giác, tuệ giác, đập tan được vô minh, tăm tối để giác ngộ chân lí…

 

Con người là thực thể thống nhất ba mặt: Uẩn (tâm lý) - Xứ (sinh lí) - Giới (vật lí). Ba mặt liên quan mật thiết trong đời sống mỗi cá nhân nhưng Uẩn có khả năng điều chỉnh được Xứ và Giới trong cơ thể mình… Đi sâu vào bản chất tâm lý, phân tích Uẩn ra thành “ngũ uẩn”, gồm:

- Sắc: cảm giác, tri giác sự vật bằng mắt, tai, mũi, lưỡi, da…

- Thụ: phản ánh cảnh giới vào tâm trí, có cả cái tốt và xấu…

- Tưởng: suy nghĩ, tưởng tượng trong tâm, tạo nên một thế giới tâm lý phong phú, phức tạp, nhiều mâu thuẫn…

- Hành (tạo tác): Từ dục vọng đến suy tư đến ý muốn tới hành động, lời nói...

- Thức (ý thức): là sự phát triển cao nhất trong tâm lý con người, có khả năng hiểu rõ, phân biệt, điều chỉnh các hiện tượng tâm lý ở cấp độ thấp. Một điều rất sâu sắc là ý thức hòa nhập và điều chỉnh ngay từ cảm giác, tri giác: Nhãn thức (nhìn có ý thức), nhĩ thức (nghe có ý thức), tị thức (ngửi có ý thức), thiệt thức (nếm có ý thức), thân thức (xúc giác có ý thức) … Cho nên ý thức con người có vai trò quyết định đối với sự tiếp nhận thế giới vào trong tâm, tự phán xét thế giới nội tâm đó và tự điều chỉnh thái độ, hành vi của bản thân tương tác với thế giới bên ngoài.

 

“Phật giáo phân tích và tháo tung ra những cơ chế của hạnh phúc và đau khổ có từ đâu? Nguyên nhân nào? Làm sao để thoát ra khỏi đau khổ?” (Tiến sĩ Mathieu Ricard).

 

Ảnh minh họa (nguồn: Internet)

 

Nguồn gốc của tội ác, đau khổ,… là do tâm lý con người quá Tham - Sân - Si (tham lam - thù hận - ngu muội), che lấp Phật tính, khiến con người trở nên cá nhân, ích kỷ, quá lo lắng cho Sinh - Lão - Bệnh - Tử của bản thân, trở thành Ngã chấp (chủ nghĩa cá nhân), sinh ra ngã kiến, ngã ái, ngã mạn, ngã si, ngã tướng,… (Chỉ quan điểm của mình là đúng, chỉ yêu mình trên hết, kiêu ngạo, thiên lệch, tác oai,…). Từ đó con người có sự bảo thủ, cố chấp, không nhận thức được quy luật Vô thường của thế giới và cuộc sống bản thân đang biến đổi một cách biện chứng từng giờ, từng phút… do vậy mà chìm đắm trong vô minh - thiếu hiểu biết, hành động mù quáng.

 

Ý hành, Ngữ hành, Thân hành (Nghĩ những âm mưu quỷ kế/những điều hiểm độc,…; nói những điều dối trá, vu oan, ác độc, hung bạo, vô nghĩa,…; tiến hành những hành động bất lương, dã man). Tất cả những cái ác đã làm là NHÂN, tích tụ lại tạo nên nghiệp ác (QUẢ báo), … ngược lại những ý nghĩ tốt, những lời nói chân thành, thương yêu, những việc làm lương thiện… là NHÂN tích tụ lại, tạo nên nghiệp lành (QUẢ phúc),… những nghiệp lực (thiện/ác) do con người tạo ra luôn chi phối suy nghĩ, xúc cảm, hành vi của họ trong lúc sống và cả sau khi chết, khi chìm vào tiềm thức…

 

Đối với mọi người bình thường (chúng sinh) chỉ cần thực hiện theo mười điều dạy của Đức Phật, chuyển “Thập ác” thành “Thập thiện”: giảm bớt rồi loại bỏ Tham, Sân, Si; đừng sát sinh, trộm cướp, tà dâm; đừng nói những điều bịa đặt, dối trá, hung bạo, vô nghĩa. Từ đó Phật tính hiển lộ, giúp ta có Lòng nhân ái và Trí tuệ - hai thuộc tính cơ bản nhất của con người, để lao động sáng tạo và biết sống có đạo lí, làm cho bản thân và gia đình hạnh phúc, xã hội an lành,… như thế là Phật tại tâm, tu tại bản thân, chẳng cần phải cầu cúng khắp nơi, … Và khi chết sẽ nhẹ nhàng siêu thoát. Nhưng khốn thay cuộc đấu tranh giữa cái thiện với cái ác; cái trí tuệ với cái vô minh diễn ra trong mỗi con người lại vô cùng khốc liệt, dai dẳng, và như lời đức Phật: Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính bản thân mình! Mọi kinh pháp chỉ là phương tiện giúp cho bản thân mỗi người tự lĩnh hội, tự thể nghiệm, tự giác ngộ, tự cứu mình thoát khỏi vòng trầm luân cả lúc sống và sau khi chết!

 

Đối với người nghiện ma túy, không nên đổ tại khách quan, tại hoàn cảnh mà hãy suy nghĩ và giải thích lời Đức Phật:

“Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình”

“Sai lầm lớn nhất của đời người là đánh mất mình”

“Đáng khâm phục nhất của đời người là vươn lên sau khi vấp ngã”

“Phá sản lớn nhất của đời người là tuyệt vọng”

(Trích lời Kinh Phật, Hoà thượng Kim Cương Tử)

 

Phải chăng ở người nghiện ma túy, cái Tôi thiếu tri thức; tình cảm, ý chí không đủ vững vàng, sáng suốt để điều hòa được cái Nó cân bằng với yêu cầu xã hội; Cái Tôi đã nuông chiều, thỏa hiệp, chạy theo sự tò mò, thèm muốn khoái cảm của cái Nó, nên lạc vào con đường nghiện ma túy. Nay muốn cai nghiện, chống tái nghiện bền vững thì phải vực dậy cái Tôi có niềm tin, ý chí, tri thức, kỹ năng đủ mạnh để khống chế, điều chỉnh được cái Nó; đồng thời cái Xã hội phải tăng cường kiểm soát, tạo mọi điều kiện hỗ trợ cho cái Tôi trở nên vững vàng, tái hòa nhập vào đời sống xã hội thành công.

 

Cai nghiện ma túy bằng các liệu pháp tâm lý

 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Nghiện ma túy là bệnh mạn tính của não bộ, khó điều trị và nguy cơ tái phát cao. Nghiện ma túy là sự lệ thuộc về thể chất hoặc tâm lý hoặc cả hai vào một hay nhiều loại chất gây nghiện/ma túy dẫn đến những tác hại cho bản thân, gia đình và xã hội.

 

Để phục hồi người nghiện ma túy một cách thành công và bền vững cần hội tụ được cả yếu tố: Y tế - Tâm lý - Xã hội, trong đó khâu then chốt chính là phục hồi tâm lý cho người nghiện ma túy. Hỗ trợ tâm lý chống tái nghiện ma túy giúp người nghiện: - Hiểu được tác hại của ma túy gây ra với bản thân mình;

- Nguyên nhân tại sao bản thân lại lệ thuộc/nghiện ma túy;

- Kiểm soát và loại bỏ cơn thèm nhớ về ma túy;

- Duy trì hành vi không tái sử dụng ma túy;

- Khẳng định được vai trò và giá trị của bản thân sau khi từ bỏ ma túy thành công; …

 

Những căng thẳng tâm lý trường diễn dẫn đến việc tìm và sử dụng ma túy cũng như tái nghiện ở người nghiện ma túy là minh chứng cho quan điểm: nghiện ma túy bắt nguồn từ tâm lý nên giải quyết vấn đề cai nghiện ma túy cũng cần tác động vào chính yếu tố tâm lý. Do vậy, trong quá trình cai nghiện ma túy cần các yếu tố xây dựng niềm tin, xác tín từ người nghiện ma túy về phương pháp và chính bản thân họ. Bởi chính người nghiện ma túy mới có thể giải quyết được vấn đề của bản thân mình nếu có đủ các yếu tố: Quyết tâm từ bỏ ma túy, môi trường gia đình, xã hội tác động tích cực.

 

Qua quá trình hỗ trợ cai nghiện cho hàng trăm người nghiện ma túy bằng Quy trình cai nghiện toàn diện của Viện PSD dựa trên phương pháp: “Chống tái nghiện ma túy bằng trị liệu tâm lý” là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa niềm tin của người nghiện với phương pháp mà Viện PSD ứng dụng và hỗ trợ họ dựa trên cơ sở khoa học:

(1) Phản xạ có điều kiện của I.V. Pavlov,

(2) Lý thuyết hệ thống chức năng của P.K.Anokhin,

(3) Các phương pháp khơi gợi ngôn ngữ tình cảm của các nhà khoa học I.M.Sechenov, P.V.Pavlov, Sudakov, … và dựa trên nghiên cứu thành công về điều trị nghiện của Viện Hàn lâm Khoa học Nga cũng như kinh nghiệm hỗ trợ, điều trị nghiện cho hàng trăm người nghiện ma túy.

 

Nghiên cứu về nguyên nhân tái sử dụng, tái nghiện ở người nghiện ma túy sau cai đã chỉ ra rất rõ các nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tại sao người nghiện ma túy sau cai lại dễ tái lại:

Tác nhân hình ảnh trực quan;

Cảm xúc cá nhân (tiêu cực/tích cực);

Các tính huống nguy cơ cụ thể;

Ngôn ngữ (nói chuyện về ma túy, trao đổi về quá trình sử dụng, trạng thái phê ma túy,…).

 

Từ đó, Viện đã xây dựng và đưa ra các giải pháp giải quyết các nguyên nhân đó, giúp cho người nghiện có niềm tin, động lực, có kiến thức và kỹ năng tự phòng tránh được nguy cơ tái sử dụng cho chính bản thân họ.

 

 

Hình ảnh tại Hội nghị "Nhân rộng các điển hình cai nghiện thành công - 2017"

do Bộ Lao động, Thương binh và xã hội tổ chức (ảnh: Viện PSD)

 

Dù cai nghiện bằng phương pháp nào thì yếu tố người nghiện có quyết tâm, kiên trì và tuân thủ nguyên tắc trong quá trình điều trị sẽ là yếu tố quyết định đến hiệu quả của quá trình cai nghiện đó: biến các động cơ bên ngoài từ sự tác động bởi các phương pháp: cai nghiện bằng tôn giáo, bằng thuốc, bằng trị liệu tâm lý thành động cơ bên trong là tự chính người nghiện có mong muốn, quyết tâm từ bỏ ma túy. Và điều đó cho thấy, nếu có sự kết hợp giữa các phương pháp cai nghiện với nhau: Sử dụng thuốc để giải quyết vấn đề về y tế, phục hồi tâm lý hay gây dựng niền tin/xác tín tôn giáo và hỗ trợ sau khi điều trị để phục hồi các giá trị của người nghiện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện ma túy.

 

Ma túy đã, đang trở thành một thách thức lớn đối với gia đình và toàn nhân loại. Để giảm bớt những thảm hại do ma túy gây ra, chúng ta cần lắm sự liên đới chặt chẽ giữa các tổ chức chính trị, xã hội, tôn giáo, gia đình, nhà trường và bản thân người nghiện. Đặc biệt không thể bỏ qua vai trò của tôn giáo hay tâm lý. Không nên cản tôn giáo tham gia vào lĩnh vực giáo dục, ngăn cản việc tạo ra những môi trường, những cơ hội giúp người nghiện nhận ra chân giá trị thật của họ, giúp họ thấy đâu là điều tốt đẹp có thể làm cho mình, cho gia đình và xã hội. Có như vậy ta mới có thể giúp cho người nghiện từ bỏ ma túy hoàn toàn và phục hồi một cách thành công, bền vững./

 

TSDD. Lê Trung Tuấn - Chủ tịch Hội đồng quản lý Viện PSD

 

VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG PHÒNG CHỐNG MA TÚY PSD

Địa chỉ: Tầng KT - Tòa nhà 21T1 - Khu đô thị Hapulico - 83 Vũ Trọng Phụng - Thanh Xuân - Hà Nội 
Hotline Tư vấn tâm lý: 097.131.5474 - 096. 976. 9374
Email: neovetuoisang@gmail.com | Facebook: Viện PSD
+ PHẢN HỒI CỦA BẠN ĐỌC VỀ BÀI VIẾT:

Đánh giá bài viết

Họ tên (*): Email (*):

Nội dung (*): (vui lòng viết tiếng việt có dấu) Mã an toàn:   Thiet ke website pro

(Chào bạn, chúng tôi đang có một công trình nghiên cứu nên rất cần ý kiến đóng góp của bạn. Hãy tham gia bình chọn khi bạn ghé thăm website này. Trân trọng cảm ơn!)

THEO BẠN, NGHIỆN MA TÚY CÓ CAI ĐƯỢC KHÔNG?

  • Không
  • Ý kiến khác